Liban może uchodzić za niemal wzorcowy kraj, gdzie chrześcijanie i muzułmanie wypracowali zasady współżycia społecznego. Chrześcijanie w Libanie (oficjalne statystyki podają niemal 50 proc., ale od dziesięcioleci nie robiono spisu ludności) stanowią około 30-35 proc. społeczności. Są to głównie maronici pozostający w jedności z Rzymem.

Różnorodność religijna

Liban jest swoistą mieszanką religijną. Żyje tam 18 wspólnot religijnych. Również dzisiaj obowiązuje porozumienie zawarte w 1943 r., zgodnie z którym stanowisko prezydenta przypada zawsze chrześcijanom (maronitom), funkcja premiera - sunnitom, a przewodniczącego parlamentu - szyitom. Rząd natomiast jest podzielony po połowie między chrześcijan a muzułmanów.

Przyczyny napięć

Obecne napięcia między chrześcijanami a muzułmanami wynikają ze skomplikowanej sytuacji tego rejonu. Do eskalacji napięcia doszło w latach 70. minionego wieku, kiedy to palestyńscy wojownicy obrali sobie Liban za miejsce, z którego chcieli prowadzić wojnę z Izraelem. Spowodowało to włączenie się do wewnętrznego konfliktu zarówno Izraela, jak i Syrii, czego wynikiem stała się okupacja Libanu przez Syrię. Jej wojska opuściły Liban w 2005 r., po tzw. cedrowej rewolucji. Dzisiaj główna linia konfliktu rozgrywa się między sunnitami, wspierającymi syryjskich powstańców, a szyitami, popierającymi reżim w Syrii, których reprezentantem jest Hezbollah.
Nie wszystkie siły są przychylne wizycie Papieża. Niemal do ostatniej chwili, zanim nastąpiło oficjalne potwierdzenie ze strony Watykanu, robiono wszystko, aby do niej nie doszło. Obiektem zamachu, który został jednak udaremniony, stał się m.in. abp Mar Béchara Boutros Raď, który w rozmowie ze mną potwierdził, że zamach ten miał na celu zasianie nowych niepokojów i przedstawienie Libanu na zewnątrz jako kraju niestabilnego. Libańczycy z ogromnym niepokojem, ale i nadzieją czekają na tę wizytę. W przeddzień mojego spotkania z patriarchą drogą lotniczą dostarczono do Libanu papamobile, co było ostatecznym potwierdzeniem, że wizyta się odbędzie.

Sytuacja chrześcijan na Bliskim Wschodzie

Powszechnie znanym faktem jest, że w ostatnich 30 latach 50 proc. chrześcijan opuściło Bliski Wschód. Opuścili oni definitywnie swoją ojczyznę. W samym Egipcie żyje od 8 do 10 mln chrześcijan. W jednym ze spisów Koptowie doliczyli się aż 12 mln wyznawców - dane rządowe mówią o 6 mln. Chrześcijanie mają ogromny wpływ na kształtowanie sytuacji na całym Półwyspie Arabskim oraz w krajach Bliskiego Wschodu, gdzie są obecni jako pracownicy najemni. W wielu krajach tamtego rejonu nie mogą praktykować swojej religii, są karani za przewinienia, których nie popełnili, wydalani bez powodu, wstrzymywane są ich wynagrodzenia, doświadczają wielu innych utrudnień, mówi się nawet o nowej formie niewolnictwa wobec nich.
Nie ulega wątpliwości, że radykalni muzułmanie chcą „oczyszczenia” ich krajów z chrześcijan, według hasła: „Islam jest odpowiedzią dla każdego człowieka”. Ten, komu to nie odpowiada, ma opuścić te ziemie bądź będzie poddany różnym formom represji, np. specjalny podatek dla chrześcijan. Radykalny islam ma jeden cel - cały świat powinien stać się muzułmański, stąd przy pomocy wszelkich metod stara się ten cel osiągnąć.

Przykład Iraku

Smutnym przykładem tego procesu jest Irak, choć tam przyczyny dramatycznej sytuacji są nieco inne. W 2005 r. Irak przyjął nową konstytucję, która ogłasza, że islam jest „religią urzędową”, oraz stanowi, że „żadna ustawa nie będzie mogła być uchwalona, jeśli pozostaje w sprzeczności z islamskim prawem”. Tekst nadmienia również, że państwo broni praw wolnościowych i religijnych oraz gwarantuje irackim plemionom, w tym cytowanym wprost asyryjskim Chaldejczykom, prawa administracyjne, polityczne, kulturalne i prawo do nauki. Rzeczywistość jest jednak inna. Przed inwazją amerykańską w 2003 r. w Iraku żyło 1,4 mln chrześcijan. Są oni w Iraku traktowani często jako współpracownicy „krzyżowców” (czyli Amerykanów) i stają się celem częstych ataków ze strony radykalnych ugrupowań muzułmańskich, zarówno sunnickich, jak i szyickich. Na chrześcijanach dokonuje się egzekucji, są ofiarami porwań, zamachów bombowych w kościołach, zastraszania, zmuszania do przejścia na islam. Chrześcijankom grozi się śmiercią, jeżeli odmawiają noszenia muzułmańskich czadorów, porywa się je do haremów islamskich bojowników Al-Kaidy. Konsekwencją tego antychrześcijańskiego terroru jest exodus chrześcijan z Bablionu. Spośród wszystkich uchodźców chrześcijanie stanowią ok. 800 tys. wypędzonych.

Chrześcijanie wołają o pomoc

Dramat chrześcijan na Bliskim Wschodzie podkreślany był przez wielu biskupów i patriarchów, z którymi rozmawialiśmy. Jeden z biskupów obrządku syryjskiego w bardzo ostrych słowach skrytykował postawę niektórych muzułmanów wobec chrześcijan. Z kolei syryjski patriarcha Ignace Youssef III Younan zwrócił się do nas z gorącym apelem, aby Unia Europejska nie zapominała o podstawowych prawach człowieka, do których należy wolność religijna. Tłumaczył, że chrześcijanie na Bliskim Wschodzie nie żądają żadnych przywilejów, a pragną jedynie takich samych praw, jak inni mieszkańcy tego rejonu. Patriarcha powiedział, że w jego opinii, „prawa chrześcijan często padają ofiarą interesów politycznych i gospodarczych”. Jako przykład podał sytuację panującą w Turcji, gdzie na przestrzeni 100 lat liczba chrześcijan w tym kraju spadła z 20 do 0,2 proc. Sytuacja nadal jest dramatyczna. Opowiadał o konfiskacie miejsc kultu i własności chrześcijan, dokonywanej przez rząd turecki. W jego przekonaniu, również my, Polacy, jako chrześcijanie nie możemy pozostawać obojętni na sytuację naszych sióstr i braci w wierze. Podstawą naszego działania nie może być poprawność polityczna, lecz zasada wzajemnego poszanowania i szacunku. Te same radykalne grupy muzułmańskie, które domagają się na terenie Europy coraz to nowych meczetów, w krajach takich jak Arabia Saudyjska, Iran oraz wielu innych nie dopuszczają do wyznawania religii innej niż islam i wkładają wiele wysiłku, aby wymazać istniejące jeszcze ślady życia chrześcijan na tych terenach.

Potrzebny duch solidarności

Dramatyczne informacje docierają do nas z Syrii, zarówno te oficjalne, jak i prywatne - od księży i sióstr. Sytuacja jest skomplikowana, gdyż nie widać tam dobrej woli do rozwiązania konfliktu. Dotyczy to wszystkich stron konfliktu. Ufajmy, że wojna domowa nie przerodzi się w poważniejszy konflikt z udziałem innych państw. Istnieje również perspektywa podziału kraju między większość sunnicką, mniejszość alawicką i chrześcijan. Istnieje też obawa - podobnie jak to miało miejsce w Iraku - że chrześcijanie opuszczą na zawsze ten kraj. Moje spotkania z biskupami z Syrii potwierdziły jedynie ciągle pogarszającą się sytuację mniejszości chrześcijańskiej. Jest to dla nas wszystkich powód do gorącej modlitwy w ich intencji nie tylko podczas Dni Solidarności z Kościołem Prześladowanym, jakie organizuje Pomoc Kościołowi w Potrzebie w każdą drugą niedzielę listopada.
Ojciec Święty Benedykt XVI pisał o Bliskim Wschodzie: „Bliski Wschód zajmuje szczególne miejsce w sercach wszystkich chrześcijan, ponieważ właśnie tam Bóg pierwszy dał się poznać naszym ojcom w wierze”. Módlmy się, aby wizyta Ojca Świętego Benedykta XVI w Libanie, podczas której ma zostać ogłoszona adhortacja poświęcona Kościołowi Bliskiego Wschodu, była dla tego rejonu i tych starożytnych Kościołów ogromnym duchowym przeżyciem. Prośmy również dla nas o ducha solidarności z tym rejonem świata.