Wyznawcy islamu są przekonani, że wypełniają wolę Bożą zarówno w życiu prywatnym, jak i publicznym, dlatego - jak twierdzą - religia i polityka są nierozłączne. Arabski termin „islām” oznacza posłuszeństwo (Bogu), a „muslim”, czyli muzułmanin - (tego), kto jest posłuszny (Bogu).
Muzułmanie pojmują swoją religię jako kontynuację tradycji, której początek dał Abraham, nazywany w języku arabskim Ibrahimem. Los synów wspólnego trzem religiom monoteistycznym ojca wiary wyznaczył granice między ich potomkami a wierzeniami, które przyjęli. Żydzi i chrześcijanie są duchowymi spadkobiercami zrodzonego przez Sarę Izaaka. Muzułmanie natomiast jako ojca narodu arabskiego wskazują Ismaela, pierworodnego syna Abrahama, pochodzącego z jego związku z egipską niewolnicą Hagar.
Szacuje się, że współcześnie islam wyznaje ponad miliard dwieście milionów ludzi. Żyją oni już nie tylko w tzw. zielonym pasie, rozciągającym się od zachodnich wybrzeży Afryki Północnej po Azję Południowo-Wschodnią, ale na wszystkich kontynentach. Coraz więcej muzułmanów zamieszkuje Europę i USA, które jeszcze niedawno uchodziły za typowo chrześcijańskie.

Mahomet i ekspansja islamu

Z perspektywy historycznej założycielem islamu jest Mahomet. Urodzony ok. 570 r. w Mekce, zajmował się głównie pasterstwem i prowadzeniem karawan. Od 610 r. doświadczał - trwających ponad 20 lat - objawień koranicznych. Zmarł w Medynie 8 czerwca 632 r.
Islam rozprzestrzenił się bardzo szybko, m.in. dzięki podbojom militarnym i handlowi. Ponieważ Mahomet nie zostawił męskiego potomka ani nie wskazał swego następcy, wyboru przywódcy dokonali przedstawiciele starszyzny. Los padł na Abu Bakra (rządził w latach 632-634), który wraz z Umarem (634-644), Usmanem (644-656) i Alim (656-661) należał do tzw. kalifów sprawiedliwych. W 661 r. władzę przejęła dynastia Umajjadów, których w 750 r. obalili Abbasydzi, rządząc do najazdu Mongołów w 1258 r. Od VII do XVI wieku powstało ogromne imperium, obejmujące Bliski Wschód, Afrykę Północną i Azję Centralną. Od XVI do XX wieku dzieje islamu kształtowali Turcy osmańscy.

Koran, sunna i szarijat

Punktem wyjścia i wyznacznikiem rozwoju cywilizacji arabsko-muzułmańskiej jest Koran. Obowiązujący w jego ortodoksyjnej wersji układ 114 rozdziałów (sur) nie odpowiada chronologii ich powstania, a jego treść jest bardzo różnorodna. Wiara muzułmanów w nieomylność koranicznego przesłania sprawia, że zajmuje on centralne miejsce w życiu wyznawców islamu.
Drugim ważnym źródłem jest sunna - Tradycja. Składa się ona z hadisów, czyli „relacji” i „opowiadań” o wydarzeniach z życia Proroka, o jego zachowaniu się w określonych sytuacjach oraz wyrażonych przez niego opiniach na temat wiary i właściwego postępowania muzułmanów.
Prawo muzułmańskie, szarijat (dosłownie: „ścieżka”), jest zbiorem zasad i przepisów, które określają wierzenia, przekonania i postawy moralne wyznawców islamu oraz w sposób całościowy regulują ich działania w życiu indywidualnym i społecznym.

Prawdy wiary

Muzułmanie wierzą w jednego i jedynego Boga, aniołów, księgi objawione, posłańców Boga oraz w Sąd Ostateczny. Podstawowy dogmat zawiera muzułmańskie wyznanie wiary: „Nie ma bóstwa oprócz Allaha, a Mahomet jest Jego posłańcem”.
Istnienie Boga jest dla muzułmanina oczywiste. W sześć dni powołał On do istnienia świat i człowieka (Adama). Z gliny stworzył ludzi, ze światła - istoty bezcielesne, czyli aniołów, a z ognia - dżinny, uważane za podgrupę aniołów.
Jako jednego z najważniejszych proroków muzułmanie czczą Jezusa z Nazaretu („Isa”). Różnice w rozumieniu Jego osoby w tradycji chrześcijańskiej i muzułmańskiej dotyczą dwóch podstawowych kwestii. Po pierwsze - mimo wiary w cudowność Jego poczęcia i narodzin, muzułmanie negują Jego boskość. Po drugie - muzułmanie odrzucają fakt ukrzyżowania i Jego zmartwychwstanie.
Wyznawcy islamu wierzą w Sąd Ostateczny. Sędzią będzie Bóg, świadkami - aniołowie i prorocy. Podstawą sądzenia będą ludzkie uczynki. Po wyroku dobrzy pójdą do raju, a źli do piekła.

Religijne obowiązki muzułmanina

Podstawę kultu muzułmańskiego stanowi pięć obowiązków, nazywanych przez wyznawców islamu filarami. Należą do nich: wyznanie wiary, modlitwa, post, jałmużna i pielgrzymka. Najważniejszy filar to wspomniane już wyznanie wiary.
W islamie wyróżnia się dwa rodzaje modlitwy: rytualną („salat”) i prywatną („dua”). Modlitwa rytualna to ściśle określony zespół gestów i słów - odmawia się ją pięciokrotnie w następujących porach dnia: między świtem a porankiem, w południe, po południu, po zachodzie słońca oraz nocą. Wyznawcy islamu zobowiązani są do zwrócenia się w czasie rytualnej modlitwy w stronę Mekki.
Piątkowym modlitwom wspólnotowym przewodzi imam, który wygłasza także kazanie (nie jest on odpowiednikiem chrześcijańskiego kapłana, a piątek nie ma charakteru dnia świętego na wzór chrześcijańskiej niedzieli).
Trzecim religijnym obowiązkiem w islamie jest post („saum”). Związany jest on przede wszystkim z ramadanem, czyli dziewiątym miesiącem kalendarza islamskiego. Muzułmanie zobowiązani są wtedy do przestrzegania ścisłego postu od wschodu do zachodu słońca. W praktyce oznacza to wstrzymywanie się od spożywania pokarmów, picia, palenia papierosów i doznań seksualnych. Każdy dzień postu, po zachodzie słońca, kończy uroczysta i obfita wieczerza.
W islamie istnieją dwa rodzaje jałmużny. Pierwszy - tzw. zakat, jest obowiązkowy, stanowi formę podatku. Drugim rodzajem jest „sadaka”, czyli dobrowolna ofiara składana na ubogich w jakimkolwiek czasie.
Ostatnim obowiązkiem islamu jest pielgrzymka („hadżdż”) do Mekki. Każdy muzułmanin powinien ją odbyć przynajmniej raz w życiu - pod warunkiem, że pozwala mu na to sytuacja finansowa.

Podziały w islamie

Podobnie jak w przeszłości, tak i dziś istnieje ogromne zróżnicowanie w pojmowaniu i interpretowaniu islamu. Dla postronnego obserwatora świat islamu stanowi monolit. W rzeczywistości muzułmanie są podzieleni, głównie ze względu na rozumienie niektórych zagadnień teologicznych, interpretację prawa oraz stosunek do aktualnych problemów społeczno-politycznych, a nade wszystko spory o przywództwo po śmierci Mahometa. Te ostatnie doprowadziły w drugiej połowie VII wieku do walk między zwolennikami czwartego kalifa, Alego, a sprzymierzeńcami dynastii Umajjadów, przyczyniając się do podziału na sunnitów i szyitów. Sunnitów uznaje się za ortodoksyjnych kontynuatorów tradycji Mahometa; oni też stanowią większość (ok. 85-90 proc.) wśród muzułmanów.
Islam od samego początku stanowił wyzwanie dla rzeczywistości, z którą wchodził w kontakt. Najpierw zostało ono postawione jedynie wobec starego porządku istniejącego w Arabii. Dziś ta sytuacja dotyczy całego współczesnego świata.