Pochodzenie

Św. Ireneusz żył w drugim wieku, pochodził ze Smyrny (obecny Izmir) w Azji Mniejszej, gdzie w młodości pobierał nauki u Polikarpa. Następnie jako kapłan osiadł w Lyonie, gdzie po męczeńskiej śmieci Potyna, w czasie prześladowania z 177 r., został jego następcą.

Trudne czasy herezji

Kościół za czasów Ireneusza musiał stawiać czoła dwom zewnętrznym przeciwnikom: pogaństwu i judaizmowi oraz przeciwnikom wewnętrznym: gnostycyzmowi i montanizmowi. Gnostycyzm składał się z zespołu różnorodnych sekt, które chciały włączyć w chrześcijaństwo orientalne mity i filozoficzne zasady pogańskiej Grecji. Drugą potężną herezją czasu Ireneusza był montanizm, pochodzący od Montanusza, frygijskiego kapłana Cybeli, boga płodności, który w II wieku nawrócił się na chrześcijaństwo. Montanusz w swej nadgorliwości zaczął uznawać swoje wizje za głos Ducha Świętego i zaczął przepowiadać bliskość końca świata i potrzebę odsunięcia się chrześcijan od tego świata. Podczas gdy gnostycyzm wstrząsał duchowymi kolumnami wiary, montanizm niszczył powszechną misję daną Kościołowi przez Chrystusa. To tymi herezjami zajmował się biskup Lyonu, walcząc z nimi.

Dzieła

Ireneusz był jednym z pierwszych myślicieli chrześcijańskich, który usystematyzował swoje idee. Z bogatej twórczości zachowały się w całości dwa dzieła: „Wykład nauki apostolskiej” oraz „Przeciw herezjom”. Ireneusz w tym dziele przedstawił wszystkie błędy, jakie nękały pierwotne chrześcijaństwo.

Śmierć

Przypuszcza się, że zmarł śmiercią męczeńską albo podczas oblężenia Lyonu i masakry ludności przez hordy cesarza Septyma Groźnego w 197 r. Biskup Lyonu jest wskazywany przez Sobór Watykański II jako „wzór wielkiego biskupa”. Był przede wszystkim człowiekiem wiary, cechuje go roztropność, bardzo dobra znajomość doktryny oraz żarliwość misyjna. Ireneusz czerpał swą siłę z modlitwy, swą mądrość i rozeznanie ze stałego rozmyślania nad Pismem Świętym.