Popularność swą kult św. Barbary zawdzięcza przeświadczeniu, że jest ona patronką dobrej śmierci. Chroni od nagłej i niespodziewanej śmierci, a kto jej wzywa, nie umrze bez sakramentów świętych. To wszechobecne przekonanie sprawiło, że za swą patronkę obrali ją sobie górnicy, dlatego też w sposób szczególny czczona jest w zagłębiach górniczych. I choć w ostatnim czasie wiele kopalni Zagłębia Dąbrowskiego już nie istnieje, Święta Patronka wciąż obecna jest w sercach górniczej braci i ich rodzin. Św. Barbara patronuje też kościołom na terenie diecezji sosnowieckiej, w których co roku przy licznym udziale wiernych odprawiane są uroczyste Eucharystie odpustowe ku jej czci.

Kult Patronki górników

Na terenie parafii św. Barbary w Będzinie, gdzie po 100 latach zlikwidowano Kopalnię „Paryż”, kult św. Barbary stale jest podtrzymywany, choć nie jest on już tak żywy jak przed laty. Kiedyś na Msze św. we wspomnienie św. Barbary przybywali górnicy w odświętnych strojach, ze sztandarami, przygrywała górnicza orkiestra, były przemówienia, kwiaty i podniosłe chwile. Dzisiaj dzień ten obchodzi się również uroczyście, ale znacznie skromniej i ciszej. W przeddzień wspomnienia Świętej Patronki, w kaplicy pod jej wezwaniem, która znajduje się na terenie kopalni, odprawiana jest Eucharystia. Natomiast wieczorem 4 grudnia wierni gromadzą się w parafialnym kościele na uroczystości odpustowej. W będzińskiej wspólnocie wiele jest znaków przypominających św. Barbarę. Zarówno w kościele parafialnym, jak i w kopalnianej kaplicy widnieją obrazy z jej wizerunkiem. Na placu kościelnym znajduje się pomnik Świętej, który kiedyś znajdował się na placu Dąbrowskich Zakładów Naukowych. Proboszcz parafii, ks. kan. Stanisław Sarowski wspomina też potężnych rozmiarów figurę św. Barbary, która stała przy wejściu do głównego szybu Kopalni „Paryż”, a teraz została przeniesiona do Muzeum Kopalnictwa w Dąbrowie Górniczej.
Każdego roku w kościele św. Barbary w Dąbrowie Górniczej we wspomnienie Patronki obowiązuje porządek świąteczny. Proboszcz parafii, ks. Wojciech Stach zaznacza, że do dzisiaj, choć po kopalniach nic nie pozostało, na Sumę odpustową przybywa delegacja w strojach górniczych oraz tłumy wiernych z okolicznych miejscowości. Figura św. Barbary umieszczona w nawie głównej zdaje się witać wszystkich przybywających na Msze św. i nabożeństwa. Na terenie wspólnoty usytuowana jest szkoła górnicza „Sztygarka”, gdzie w holu głównym również znajduje się figura Patronki górników.

Górnicze tradycje Zagłębia

Z kolei w jaworznickiej wspólnocie św. Barbary uwagę zwraca związek kompozycji parafialnej świątyni z jej wezwaniem. Kompozycja kościoła zwęża się do prezbiterium, które kończy się wieżą. Jej iglica podnosi się dwoma ramionami jak krzyż. Niżej zaś znajduje się dzwonnica, której głos zdaje się rozbrzmiewać po ogromnym osiedlu i schodzi do posadzki kościoła, tworząc jakby symboliczny związek z wezwaniem św. Barbary, która więziona w wieży poniosła śmierć męczeńską. We wnętrzu kościoła ramiona wieży zwiera szpara witrażowa. Pomiędzy jej ramionami zawieszony jest monumentalny krzyż, który w dolnej części otoczony został wykutymi w kamieniu postaciami górników, między którymi wyłania się św. Barbara, trzymając w dłoniach górniczą lampę.
Mimo że parafia św. Barbary w Olkuszu-Pomorzanach liczy niespełna ćwierć wieku, to kult Świętej Patronki rozwija się na tym terenie już ponad stulecie. Przyczyną jest kapliczka przy ul. Długiej z obrazem św. Barbary, gdzie od 100 lat wierni oddają cześć Patronce górników i wypraszają dla nich szczególne łaski. W samym zaś kościele na ścianie bocznej widzimy obraz wyobrażający Patronkę.
Jednej z sosnowieckich wspólnot również patronuje św. Barbara. I choć jest to drugie wezwanie kościoła to i tutaj odnajdujemy ślady jej obecności w postaci malowidła sprzed II wojny światowej.
Dzieła wyobrażające św. Barbarę możemy spotkać także w parafiach o innym tytułach. Podkreślają one górnicze tradycje Zagłębia Dąbrowskiego.