Otoczmy troską życie

Alina Ziętek-Salwik: - Czym jest program duszpasterski? Kto go przygotowuje?

Ks. Jan Szczupak: - Program duszpasterski to określony plan, który służy ujednoliceniu pracy duszpasterskiej oraz zwiększeniu jego skuteczności. Poprzedza go analiza i ocena otaczającej sytuacji. Na tej podstawie proponowane są konkretne wskazania duszpasterskie. Program duszpasterski to ewangelizacja w zmieniających się warunkach życia społecznego. Chodzi o to, aby zauważyć znaki czasu, czyli działanie Opatrzności Bożej w dzisiejszych warunkach.
Program dla Kościoła katolickiego w Polsce Komisja Duszpasterska Konferencji Episkopatu Polski przygotowała na lata 2006-2010. Ujęła go w hasło „Kościół niosący Ewangelię nadziei”. Poszczególne lata tego programu podzielono na drobniejsze części. W ubiegłym roku motto programu duszpasterskiego brzmiało: „Bądźmy uczniami Chrystusa”, a na bieżący rok hasłem wiodącym jest: „Otoczmy troską życie”. Na początku trzeba podkreślić troskę Boga o życie, dlatego odniesieniem programu duszpasterskiego są słowa z Pisma Świętego: „Aby mieli życie i mieli je w obfitości” (J 10, 10b).

- Jak rozumieć hasło „Otoczmy troską życie”? Czy chodzi o obronę nienarodzonych i tych, których życie jest zagrożone?

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Reklama

- Tych problemów nie można ominąć, ale tutaj chodzi o troskę o szeroko rozumiane formy życia. Dlatego obejmuje to troskę o środowisko naturalne, życie fizyczne oraz psychiczne człowieka i oczywiście życie duchowe. Przy takim rozumieniu troski o życie program duszpasterski przedstawia się bardzo szeroko. Dlatego musi być przełożony na konkretne programy katechetyczne, kaznodziejskie i działania duszpasterskie. Diecezja rzeszowska podejmuje zadania nowego roku duszpasterskiego koncentrując się na trosce o życie w rodzinie, wspieranej przez Kościół i społeczności lokalne. Temu służy przygotowany program dla parafii i dla całej diecezji. Warto też zauważyć, że planowana jest promocja Karty Praw Rodziny, aby wraz z samorządami otoczyć opieką rodziny przeżywające różnorakie trudności.

- Każda parafia ma ustalone formy pracy z wiernymi, prowadzi formację duchową parafian. W jaki zatem sposób program duszpasterski powinien być realizowany w praktyce?

Reklama

- Opracowano harmonogram, aby działania duszpasterskie były ujednolicone. W każdą pierwszą niedzielę miesiąca podczas adoracji Najświętszego Sakramentu będzie uwzględniana tematyka roku duszpasterskiego - z odniesieniem do rodziny i troski o życie ludzkie. W każdą trzecią niedzielę miesiąca kazanie poświęcone będzie tematyce rodziny, zgodnie z ustaloną tematyką. Kazania uwzględniać będą teksty liturgii słowa danej niedzieli, jak również wskazania na rok duszpasterski oraz szczegółowe zalecenia tematyczne Księdza Biskupa.
Zalecamy także, aby rekolekcje wielkopostne podejmowały szczegółowe tematy, dotyczące m.in. świętości sakramentu małżeństwa, obrony życia ludzkiego od poczęcia do naturalnej śmierci, wychowania w rodzinie, przygotowania młodzieży do życia w rodzinie, świadectwa życia rodziców, roli rozmów z dziećmi i młodzieżą, świętowania dnia Pańskiego w rodzinie, umiejętności korzystania z TV i mediów elektronicznych oraz roli czytelnictwa katolickiego.
W sposób szczególny musimy modlić się o obronę życia ludzkiego od poczęcia, w takie dni jak: Dzień św. Młodzianków-Męczenników czy Dzień Świętości Życia. Proponujemy podjęcie dzieła Duchowej Adopcji Dziecka Poczętego w parafiach wraz z podjęciem pielgrzymowania do Kalwarii Nienarodzonych w Tarnowcu.

- Program duszpasterski diecezji rzeszowskiej również w sposób szczególny zaznacza troskę o rodzinę. W jakich jeszcze formach ta tematyka zaistnieje w naszych kościołach?

- Troska o małżeństwa i rodziny będzie się pojawiała w stałej modlitwie za rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem rocznic i jubileuszy małżeńskich. Nie zapomnimy o ludziach samotnych czy chorych. Zaproponujemy także podjęcie duchowej krucjaty na rzecz małżeństw zagrożonych rozbiciem, jak również otoczenie duszpasterską troską osoby żyjące w związkach niesakramentalnych oraz ich dzieci zgłaszane do chrztu.
Zwrócimy uwagę wiernych na potrzebę modlitwy w rodzinie. Pragnęlibyśmy także doprowadzić do odnowienia katechezy dzieci w rodzinie oraz wprowadzić w parafiach błogosławieństwo dzieci po Mszy św.
Z ogromną troską pochylimy się nad zagadnieniem trzeźwości w rodzinach. Zachęcać będziemy do modlitwy oraz ofiary dobrowolnej abstynencji w Adwencie, Wielkim Poście i w sierpniu - poprzez wpisy do parafialnych ksiąg trzeźwości, jak też w ramach Krucjaty Wyzwolenia Człowieka.
Modlitwą i działaniem duszpasterskim pragniemy objąć także ludzi samotnych i chorych.
Tematyka rodzinna powinna być podejmowana we wszystkich parafialnych grupach formacyjnych, a także w rzeczywistości szkolnej (oprócz form wymienionych wyżej także poprzez katechezy, wystawy, konkursy, wywiadówki, szkolenia itd.).

Reklama

- Proszę przedstawić wyzwania roku duszpasterskiego w wymiarze diecezjalnym.

- W nowy rok duszpasterski wprowadził nas list Biskupa Ordynariusza. Zakończy ten czas Zawierzenie Rodzin Najświętszemu Sercu Pana Jezusa w uroczystość Chrystusa Króla 2009 w katedrze rzeszowskiej oraz równolegle w parafiach.
Ponadto przewidziano Diecezjalny i Dekanalne Kongresy Rodzin, Diecezjalną Pielgrzymkę Rodzin do sanktuariów w Tarnowcu, Ropczycach i Rzeszowie (Ojcowie Bernardyni), Rejonowe Pielgrzymki Młodych Małżeństw i Rodzin do sanktuariów w diecezji. Mam nadzieję, że z pomocą przyjdą nam także środki masowego przekazu.

- Powiedział Ksiądz Kanclerz, że program duszpasterski chce też wyjść do samorządów oraz społeczności lokalnych. W jakim sensie?

- Przede wszystkim chcemy promować Kartę Praw Rodziny wśród pracowników samorządu - m.in. poprzez wykłady objaśniające. Pożądana byłaby również sesja oświatowa dla nauczycieli poświęcona sprawom rodziny (w tym wychowanie, opieka i troska o rodziny wielodzietne). W poszczególnych dekanatach i parafiach, w domach kultury będzie prezentowana wystawa „Otoczmy troską życie”.
Możliwości pożytecznego działania jest wiele. Od nas zależy, czy i jak je podejmiemy. Mamy wielką nadzieję, że działania duszpasterskie jako propozycje wyzwolą u kapłanów i wiernych wiele inicjatyw, które przyniosą spodziewane efekty na pożytek dla naszych rodzin, Kościoła i Ojczyzny.

Urodził się około 349 r. w Antiochii w Syrii (dzisiaj Antakya na południu Turcji), tam też podejmował posługę kapłańską przez około 11 lat, aż do 397 r., gdy został mianowany biskupem Konstantynopola. W stolicy cesarstwa pełnił posługę biskupią do czasu dwóch wygnań, które nastąpiły krótko po sobie - między 403 a 407 r. Dzisiaj ograniczymy się do spojrzenia na lata antiocheńskie Chryzostoma. W młodym wieku stracił ojca i żył z matką Antuzą, która przekazała mu niezwykłą wrażliwość ludzką oraz głęboką wiarę chrześcijańską. Odbył niższe oraz wyższe studia, uwieńczone kursami filozofii oraz retoryki. Jako mistrza miał Libaniusza, poganina, najsłynniejszego retora tego czasu. W jego szkole Jan stał się wielkim mówcą późnej starożytności greckiej. Ochrzczony w 368 r. i przygotowany do życia kościelnego przez biskupa Melecjusza, przez niego też został ustanowiony lektorem w 371 r. Ten fakt oznaczał oficjalne przystąpienie Chryzostoma do kursu eklezjalnego. Uczęszczał w latach 367-372 do swego rodzaju seminarium w Antiochii, razem z grupą młodych. Niektórzy z nich zostali później biskupami, pod kierownictwem słynnego egzegety Diodora z Tarsu, który wprowadzał Jana w egzegezę historyczno-literacką, charakterystyczną dla tradycji antiocheńskiej. Później udał się wraz z eremitami na pobliską górę Sylpio. Przebywał tam przez kolejne dwa lata, przeżyte samotnie w grocie pod przewodnictwem pewnego „starszego”. W tym okresie poświęcił się całkowicie medytacji „praw Chrystusa”, Ewangelii, a zwłaszcza Listów św. Pawła. Gdy zachorował, nie mógł się leczyć sam i musiał powrócić do wspólnoty chrześcijańskiej w Antiochii (por. Palladiusz, „Życie”, 5). Pan - wyjaśnia jego biograf - interweniował przez chorobę we właściwym momencie, aby pozwolić Janowi iść za swoim prawdziwym powołaniem. W rzeczywistości, napisze on sam, postawiony wobec alternatywy wyboru między trudnościami rządzenia Kościołem a spokojem życia monastycznego, tysiąckroć wolałby służbę duszpasterską (por. „O kapłaństwie”, 6, 7), gdyż do tego właśnie Chryzostom czuł się powołany. I tutaj nastąpił decydujący przełom w historii jego powołania: został pasterzem dusz w pełnym wymiarze! Zażyłość ze Słowem Bożym, pielęgnowana podczas lat życia eremickiego, spowodowała dojrzewanie w nim silnej konieczności przepowiadania Ewangelii, dawania innym tego, co sam otrzymał podczas lat medytacji. Ideał misyjny ukierunkował go, płonącą duszę, na troskę pasterską. Między 378 a 379 r. powrócił do miasta. Został diakonem w 381 r., zaś kapłanem - w 386 r.; stał się słynnym mówcą w kościołach swego miasta. Wygłaszał homilie przeciwko arianom, następnie homilie na wspomnienie męczenników antiocheńskich oraz na najważniejsze święta liturgiczne. Mamy tutaj do czynienia z wielkim nauczaniem wiary w Chrystusa, również w świetle Jego świętych. Rok 387 był „rokiem heroicznym” dla Jana, czasem tzw. przewracania posągów. Lud obalił posągi cesarza, na znak protestu przeciwko podwyższeniu podatków. W owych dniach Wielkiego Postu, jak i wielkiej goryczy z powodu ogromnych kar ze strony cesarza, wygłosił on 22 gorące „Homilie o posągach”, ukierunkowane na pokutę i nawrócenie. Potem przyszedł okres spokojnej pracy pasterskiej (387-397). Chryzostom należy do Ojców najbardziej twórczych: dotarło do nas jego 17 traktatów, ponad 700 autentycznych homilii, komentarze do Ewangelii Mateusza i Listów Pawłowych (Listy do Rzymian, Koryntian, Efezjan i Hebrajczyków) oraz 241 listów. Nie uprawiał teologii spekulatywnej, ale przekazywał tradycyjną i pewną naukę Kościoła w czasach sporów teologicznych, spowodowanych przede wszystkim przez arianizm, czyli zaprzeczenie boskości Chrystusa. Jest też ważnym świadkiem rozwoju dogmatycznego, osiągniętego przez Kościół w IV-V wieku. Jego teologia jest wyłącznie duszpasterska, towarzyszy jej nieustanna troska o współbrzmienie między myśleniem wyrażonym słowami a przeżyciem egzystencjalnym. Jest to przewodnia myśl wspaniałych katechez, przez które przygotowywał katechumenów na przyjęcie chrztu. Tuż przed śmiercią napisał, że wartość człowieka leży w „dokładnym poznaniu prawdziwej doktryny oraz w uczciwości życia” („List z wygnania”). Te sprawy, poznanie prawdy i uczciwość życia, muszą iść razem: poznanie musi się przekładać na życie. Każda jego mowa była zawsze ukierunkowana na rozwijanie w wierzących wysiłku umysłowego, autentycznego myślenia, celem zrozumienia i wprowadzenia w praktykę wymagań moralnych i duchowych wiary. Jan Chryzostom troszczył się, aby służyć swoimi pismami integralnemu rozwojowi osoby, w wymiarach fizycznym, intelektualnym i religijnym. Różne fazy wzrostu są porównane do licznych mórz ogromnego oceanu: „Pierwszym z tych mórz jest dzieciństwo” (Homilia 81, 5 o Ewangelii Mateusza). Rzeczywiście, „właśnie w tym pierwszym okresie objawiają się skłonności do wad albo do cnoty”. Dlatego też prawo Boże powinno być już od początku wyciśnięte na duszy, „jak na woskowej tabliczce” (Homilia 3, 1 do Ewangelii Jana): w istocie jest to wiek najważniejszy. Musimy brać pod uwagę, jak ważne jest, aby w tym pierwszym etapie życia człowiek posiadł naprawdę te wielkie ukierunkowania, które dają właściwą perspektywę życiu. Dlatego też Chryzostom zaleca: „Już od najwcześniejszego wieku uzbrajajcie dzieci bronią duchową i uczcie je czynić ręką znak krzyża na czole” (Homilia 12, 7 do Pierwszego Listu do Koryntian). Później przychodzi okres dziecięcy oraz młodość: „Po okresie niemowlęcym przychodzi morze okresu dziecięcego, gdzie wieją gwałtowne wichury (…), rośnie w nas bowiem pożądliwość…” (Homilia 81, 5 do Ewangelii Mateusza). Potem jest narzeczeństwo i małżeństwo: „Po młodości przychodzi wiek dojrzały, związany z obowiązkami rodzinnymi: jest to czas szukania współmałżonka” (tamże). Przypomina on cele małżeństwa, ubogacając je - z odniesieniem do cnoty łagodności - bogatą gamą relacji osobowych. Dobrze przygotowani małżonkowie zagradzają w ten sposób drogę rozwodowi: wszystko dzieje się z radością i można wychowywać dzieci w cnocie. Gdy rodzi się pierwsze dziecko, jest ono „jak most; tych troje staje się jednym ciałem, gdyż dziecko łączy obie części” (Homilia 12, 5 do Listu do Kolosan); tych troje stanowi „jedną rodzinę, mały Kościół” (Homilia 20, 6 do Listu do Efezjan). Przepowiadanie Chryzostoma dokonywało się zazwyczaj podczas liturgii, w „miejscu”, w którym wspólnota buduje się Słowem i Eucharystią. Tutaj zgromadzona wspólnota wyraża jeden Kościół (Homilia 8, 7 do Listu do Rzymian), to samo słowo jest skierowane w każdym miejscu do wszystkich (Homilia 24, 2 do Pierwszego Listu do Koryntian), zaś komunia Eucharystyczna staje się skutecznym znakiem jedności (Homilia 32, 7 do Ewangelii Mateusza). Jego plan duszpasterski był włączony w życie Kościoła, w którym wierni świeccy przez fakt chrztu podejmują zadania kapłańskie, królewskie i prorockie. Do wierzącego laika mówi: „Również ciebie chrzest czyni królem, kapłanem i prorokiem” (Homilia 3, 5 do Drugiego Listu do Koryntian). Stąd też rodzi się fundamentalny obowiązek misyjny, gdyż każdy w jakiejś mierze jest odpowiedzialny za zbawienie innych: „Jest to zasada naszego życia społecznego (…) żeby nie interesować się tylko sobą” (Homilia 9, 2 do Księgi Rodzaju). Wszystko dokonuje się między dwoma biegunami, wielkim Kościołem oraz „małym Kościołem” - rodziną - we wzajemnych relacjach. Jak możecie zauważyć, Drodzy Bracia i Siostry, ta lekcja Chryzostoma o autentycznej obecności chrześcijańskiej wiernych świeckich w rodzinie oraz w społeczności pozostaje również dziś jak najbardziej aktualna. Módlmy się do Pana, aby uczynił nas wrażliwymi na nauczanie tego wielkiego Nauczyciela Wiary.