Obchody Dnia Pamięci Ofiar Obu Totalitaryzmów na Warmii i Mazurach odbyły się 18 stycznia po raz piąty. Zostały zorganizowane przez marszałka województwa warmińsko-mazurskiego, starostę działdowskiego oraz burmistrza Działdowa. Dzień pamięci został ustanowiony, aby oddać hołd tym, którzy w latach 1939-56 stracili życie z rąk nazistów i komunistów.

Uczcić ofiary

Uroczystości rozpoczęły się od złożenia kwiatów i zapalenia zniczy pod tablicami upamiętniającymi ofiary obozów oraz w sanktuarium Błogosławionych Męczenników. Następnie odprawiono Mszę św. w intencji ofiar totalitaryzmów, której przewodniczył biskup płocki Szymon Stułkowski. Homilię wygłosił ks. kan. Włodzimierz Piętka. Podkreślił szczególną obecność w tym miejscu płockich Biskupów Męczenników: abp. Juliana Antoniego Nowowiejskiego i bp. Leona Wetmańskiego. – Łączą nas męczennicy. Zwłaszcza dzisiaj, kiedy rozpoczyna się tydzień ekumeniczny, widzimy w tych ludziach męczenników z różnych tradycji i kultur, których zjednoczyło cierpienie. To oni wołają do nas o jedność – podkreślił.

Wspomniał również o wydarzeniach z początku 1945 r., kiedy to poniemieckie budynki obozowe przejęło NKWD, organizując w tym samym miejscu obóz sowiecki, którego więźniowie pochodzili głównie z Pomorza oraz Warmii i Mazur.

– Nieprzypadkowo spotykamy się w Działdowie, w miejscu dawnego placu obozowego. To tu w czasie II wojny światowej po zajęciu Działdowa przez Armię Czerwoną zamieniono na nakazowo-rozdzielczy obóz NKWD jeden z pierwszych niemieckich hitlerowskich obozów zagłady na Warmii i Mazurach — powiedział burmistrz Działdowa Grzegorz Mrowiński podczas dalszej części uroczystości, która miała miejsce na terenie poobozowym przy ul. Grunwaldzkiej 5.

Po przemówieniach organizatorów delegacje złożyły wieńce i znicze pod pomnikiem – krzyżem upamiętniającym ofiary. W uroczystościach uczestniczyły władze województwa, samorządowcy, duchowni, rodziny ofiar, przedstawiciele stowarzyszeń kombatanckich i patriotycznych oraz licznie zgromadzeni mieszkańcy Działdowa.

Ocalić pamięć

17 stycznia w Muzeum Pogranicza odbyła się prelekcja poświęcona więźniom i ofiarom nakazowo-rozdzielczego obozu NKWD w Działdowie, wpisująca się w obchody Dnia Pamięci oraz 80. rocznicy powstania obozu. Prelekcję wygłosił Andrzej Rutecki ze stowarzyszenia „Pamięć i Tożsamość”. – Jest wiele białych plam dotyczących historii obozu NKWD w Działdowie. Historii niemieckiego obozu KL Soldau poświęcono znacznie więcej publikacji. Obóz NKWD istniał od stycznia do października 1945 r., ale również i tam działy się tragiczne wydarzenia – podkreśla prelegent. – Naszym zadaniem jest ocalić pamięć o więźniach tego miejsca.

Przez obóz NKWD przeszło kilka tysięcy osób, które naraziły się Sowietom. W archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowała się dokumentacja dotycząca uznania za zmarłych wielu więźniów obozu NKWD w Działdowie lub tych, którzy przez Działdowo zostali wysłani do sowieckich obozów w głąb Rosji i do Polski już nigdy nie wrócili.