Zakupy świąteczne w pełni, a za chwilę – nawet w korkach, kolejkach i maratonie zakupowym. Gdy przygotowujemy się do kupowania prezentów, warto zdawać sobie sprawę z przynajmniej części mechanizmów zachęcających nas do wydawania większych kwot i kupowania kolejnych (nie)potrzebnych produktów.

Fundacja World Wide Web w 2017 r. stworzyła bardzo wartościowy raport dotyczący algorytmów z podziałem na to, jakie pełnią funkcje, i z przykładami ich wykorzystywania. Opracowanie to powstało na podstawie założeń identyfikacji problemów i wyzwań związanych z tworzeniem tzw. inteligentnych stron internetowych, może być jednak pomocą przy obserwacji algorytmów, które decydują o wyświetlanych nam treściach w kontekście zakupowym.

Pierwszą funkcją jest priorytetyzacja polegająca na wyborze konkretnych informacji na podstawie określonych kryteriów, z pominięciem wszystkich innych (tak działają wyszukiwarki i osie czasu w serwisach społecznościowych). Stąd dość często, kiedy kupujemy prezenty, sklepy na stronach internetowych oraz w mediach społecznościowych, w wyszukiwarkach oraz w serwisach sprzedażowych polecają nam, co jeszcze klienci kupili z tym przedmiotem lub ile musimy jeszcze wydać, aby załapać się na darmową przesyłkę, albo i jedno, i drugie. Z wielości możliwości algorytmy mają nas „ratować” podpowiedziami, a w rzeczywistości mamią nas kolejnymi trickami sprzedażowymi.

Drugą funkcją algorytmów jest klasyfikacja polegająca na grupowaniu informacji na podstawie określonych danych źródłowych (używana do tworzenia systemów reputacyjnych i rankingowych, m.in. Uber, Airbnb czy w ocenach kredytowych). Mechanizm ten ma nam „podpowiedzieć”, który produkt z poszukiwanego typu produktów może spełniać nasze oczekiwania. Często jednakże ta podpowiedź ma charakter sponsorowany i nie ma nic wspólnego z obiektywizmem.

Kolejną funkcją jest kojarzenie, które polega na wykorzystywaniu semantyki i konotacji do ustalania relacji między poszczególnymi podmiotami (używane do analizy w systemach policyjnych oraz w przewidywaniu rozwoju trendów).

Czwartą funkcją jest filtrowanie, polegające na dodawaniu bądź usuwaniu informacji na podstawie zadanych kryteriów (działające jako filtr ochrony rodzicielskiej, filtr spamu czy system rekomendacji na platformach takich jak Netflix albo Spotify).

Algorytmy oddziałują również na sposób myślenia, pokazują nam współczesne społeczeństwa z ich nierównościami, stereotypami i uprzedzeniami. Dane te poddają obróbce przez sortowanie, klasy?kowanie i hierarchizowanie, a wybory podejmowane wraz ze sztuczną inteligencją mają znaczenie społeczne, kulturowe, prawne i etyczne. Znaczna większość osób korzystających z platform społecznościowych nie jest świadoma tego, że wchodzi w interakcję nie z żywymi istotami, a z algorytmami. W mediach społecznościowych prowadzone są masowa dezinformacja (fake news, trolling) oraz profilowanie komercyjne i polityczne. Mechanizmy te powodują zmiany w komunikacji, ekonomii, w mediach i formach zarządzania na różnych poziomach, w tym prowadzą do polaryzacji opinii publicznej, a także do utrwalania nierówności i uprzedzeń w społeczeństwie.

Podpowiedzi w koszyku zakupowym, co kupiły inne osoby wraz z produktem, który wybraliśmy, co może nas jeszcze interesować, co warto dokupić i jest hitem (najlepszym produktem), który warto wybrać, albo co trzeba dodać, aby mieć darmową przesyłkę – wszystkie te „polecajki” są generowane przez algorytmy, a więc sztuczną inteligencję. Ona uczy się naszych zachowań, analizuje nasze wybory, może rozpoznać nasze oczekiwania szybciej, niż sami sobie uświadomimy nasze potrzeby. Warto mieć tego świadomość, żeby wybierać mniej, wolniej, mniej emocjonalnie i spontanicznie. Jeden przemyślany prezent może ucieszyć bardziej niż wiele drobnych rzeczy, a cena może być podobna. Mniej wielokrotnie naprawdę znaczy więcej.