Jest to choroba zakaźna, a jej sprawcą są bakterie, zazwyczaj paciorkowce Streptococcus mutans. Świadomie bądź nieświadomie pomagamy bakteriom, jeżeli nie dbamy dostatecznie o codzienną higienę jamy ustnej, unikamy wizyt u stomatologa i preferujemy dietę bogatą w cukry, które są dla nich pożywką. Czynnikiem niezależnym od nas są indywidualne cechy organizmu, które powodują szybsze psucie się zębów, np. słabsze szkliwo. W takim przypadku tym bardziej trzeba dbać o ich higienę i leczenie.

Choroby zębów i ich utrata są także problemem ogólnoustrojowym. Bakterie bowiem wraz z toksynami przedostają się do krwiobiegu i wywołują schorzenia w innych narządach. Wśród chorób, które są wymieniane jako mające związek z próchnicą zębów i chorobami przyzębia, są m.in.: choroby serca i nerek, reumatoidalne zapalenie stawów, choroba wrzodowa.

Zapobieganie próchnicy u dziecka zaczyna się już przed jego przyjściem na świat. W kalendarzu wizyt lekarskich kobiety oczekującej narodzin dziecka powinna być również wizyta u stomatologa. Zdrowiu zębów mamy, a także dziecka sprzyja dieta bogata w wapń, potas i fosfor oraz witaminy A, C, D i E. Nauka pierwszych nawyków higienicznych u dziecka – obok mycia rąk i buzi powinna obejmować także mycie zębów rano i wieczorem. Ten zabieg nie będzie nieprzyjemny, jeżeli dobierzemy pastę i szczoteczkę odpowiednie do wieku dziecka. Trzeba pamiętać, że próchnica jest chorobą zakaźną, dlatego dziecko powinno korzystać z oddzielnych sztućców i naczyń. Bardzo ważne jest również ograniczenie w diecie dzieci i młodzieży słodyczy oraz słodkich napojów. Mimo że dzieci boją się wizyt u dentysty, próchnicze ubytki w zębach mlecznych trzeba wyleczyć, aby nie zakażać zębów stałych. Tymczasem w badaniach przeprowadzonych na zlecenie Ministerstwa Zdrowia w grupie dzieci w wieku 5 lat stwierdzono średnio ok. 5 zębów z nieleczonymi ubytkami próchnicowymi, a odsetek dzieci w wieku 5 lat bez próchnicy nie przekraczał 20% („Monitorowanie stanu zdrowia jamy ustnej populacji polskiej w latach 2016-2020. Program na lata 2016-2020”).

Profilaktyka próchnicy zębów zarówno u dzieci, jak i u dorosłych nie jest skomplikowana: wystarczą szczoteczka i pasta do zębów używane dwa razy dziennie, ewentualnie nić dentystyczna do oczyszczania przestrzeni międzyzębowych. Do wszystkich grup wiekowych odnosi się również zalecenie ograniczenia ciast, cukierków i słodkich napojów, a także podjadania między posiłkami, żeby utrzymać właściwe pH w jamie ustnej. Przy podejrzeniu ubytku nie warto odkładać wizyty u stomatologa, bo leczenie ubytków próchniczych na początkowym etapie jest mniej bolesne i kosztowne niż w dalszym stadium. Jeżeli próchnica się rozwinie i dojdzie aż do miazgi zęba, konieczne będzie leczenie kanałowe, które obejmuje kilka wizyt u stomatologa. Ząb poddany leczeniu kanałowemu jest już zębem martwym, a więc słabszym.