Temat sympozjum: „Święci Cyryl i Metody – patroni Europy. Wizja św. Jana Pawła II” był okazją do przypomnienia Apostołów Słowian i ich wkładu w tworzenie wspólnych korzeni Europy. Nieprzypadkowo też została wybrana data – 14 lutego br. przypadała 1150. rocznica śmierci św. Cyryla.

Europo, bądź na powrót sobą

Sympozjum rozpoczął – w przeddzień obrad – Apel Jasnogórski z rozważaniami abp. Wacława Depo, metropolity częstochowskiego. Przypomniał on, że na Jasnej Górze od pokoleń schodzą się drogi ludzi wierzących Europy i świata. W 1150. rocznicę śmierci św. Cyryla spotkali się tutaj także biskupi Polski, Słowacji, Czech, Węgier, Ukrainy i Białorusi, aby potwierdzić naszą tożsamość, rodowód i poczucie przynależności do Chrystusa. – Europo trzeciego tysiąclecia, niech nie słabną twe ręce, nie poddawaj się zniechęceniu, nie przyjmuj sposobów myślenia i działania, które pozbawione są przyszłości, ponieważ nie opierają się na niewzruszonym testamencie słowa Bożego – apelował abp Depo. – Bądź na powrót sobą, bądź sama sobą, odkryj na nowo swe źródła, ożyw swoje korzenie!

W jasnogórskiej Auli im. Jana Pawła II, gdzie toczyły się obrady, uczestników sympozjum przywitał o. Marian Waligóra – przeor Jasnej Góry, który podkreślił, że chociaż Europa przeżywa obecnie różne zmagania, a można nawet powiedzieć, że poganieje, to jednak wciąż jest naznaczona krzyżem Chrystusa i zanurzona w Jego zbawczym misterium paschalnym. – Serdecznie witając wszystkich uczestników kongresu, pragnę gorąco podziękować za to, że – za zrządzeniem Opatrzności Bożej – z Jasnej Góry, która przez Cudowny Obraz Maryi, przez Jej Ikonę, łączy w sobie Europę Zachodu i Wschodu, może popłynąć w świat mocny głos przypominający o naszych chrześcijańskich korzeniach, o naszej chrześcijańskiej tożsamości, ale też mocny głos, który będzie mówił o naszym zatroskaniu o kształt Europy, tego świata, w którym żyjemy – powiedział o. Waligóra.

Gdy otwierał obrady, abp Depo podziękował ks. inf. Ireneuszowi Skubisiowi, inicjatorowi i moderatorowi Ruchu „Europa Christi”, za tę inicjatywę. Wyraził nadzieję, że przez uczestnictwo w sympozjum i Eucharystii zostanie wyproszone bardziej przejrzyste świadectwo jedności narodów Europy, zbudowanych na fundamencie Ewangelii, krzyża Chrystusa i szczególnego pośrednictwa Maryi przy sercu Jej Syna. Przypomniał słowa św. Jana Pawła II z książki „Pamięć i tożsamość”, w których Papież zaznaczył, że podstawowym i zagrożeniami dla Europy są przyćmienie własnej tożsamości i bezkrytyczne uleganie wpływom negatywnych wzorców rozpowszechnionych na Zachodzie, jako rodzaj promocji kulturowej. To jest dzisiaj jedno z najważniejszych wyzwań, aby pamięć o chrześcijańskim źródle i korzeniach Europy była duchową siłą, która będzie tworzyć tożsamość na płaszczyźnie zarówno istnień ludzkich, jak i osobowej, i wspólnotowej.

Rozpoznawanie znaków czasu

W tematykę spotkania, w którym uczestniczyli przedstawiciele sześciu państw związanych z działalnością świętych Cyryla i Metodego, wprowadził uczestników ks. Skubiś, który przypomniał, że celem Ruchu „Europa Christi” jest przypomnienie mieszkańcom Europy o chrześcijańskich korzeniach kontynentu, o tym, że Europa jest chrześcijańska, że wyrosła na Ewangelii, na wielkich świętych europejskich, którzy budowali tę kulturę. Dodał, że spotkał się z wieloma prośbami, aby kongres zaczął się właśnie na Jasnej Górze, bo Matka Boża Częstochowska jest Matką jedności Europy.

Sympozjum na tak ważny temat było wydarzeniem, które odbiło się szerokim echem. Honorowy patronat nad nim sprawował abp Stanisław Gądecki – przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski, który również skierował list do uczestników obrad. Listy nadesłali również: prezydent RP Andrzej Duda, premier Mateusz Morawiecki, marszałek Senatu Stanisław Karczewski, marszałek Sejmu Marek Kuchciński, prezes PiS Jarosław Kaczyński oraz ambasador Węgier w Polsce Orsolya Zsuzsanna Kovács.

Abp Gądecki podkreślił w swoim liście, że zarówno sympozjum, jak i Ruch „Europa Christi” można uznać za owoc bacznego rozpoznawania znaków czasu, przy jednoczesnym zatroskaniu o europejskie dziedzictwo, które zostało nam przekazane przez poprzednie pokolenia. Decyzje o ogłoszeniu św. Benedykta z Nursji patronem Europy, a następnie świętych Cyryla i Metodego – współpatronami Europy trzeba uznać za prorocze. Te decyzje były wołaniem „o wstawiennictwo i orędownictwo tych, którzy na gruzach dawnego świata tworzyli silną, zjednoczoną Europę przed wiekami, a dziś swoją spuścizną intelektualno-duchową mogą pomóc nam odnowić fundamenty europejskiej universitas”.

Potrzebne świadectwo wiary Polaków

Niezwykłą misję świętych z IX wieku – Cyryla i Metodego oraz jej znaczenie dla Europy przedstawił w interesującym wykładzie kard. Stanisław Dziwisz. Bracia rodem z Salonik realizowali misję wśród ludów zamieszkujących Półwysep Bałkański i ziemie nad Dunajem. Przełożyli Pismo Święte na język staro-cerkiewno-słowiański i ułożyli alfabet, który pozwolił zastosować ten język w piśmie. – Realizując własny charyzmat, Cyryl i Metody wnieśli decydujący wkład w budowę Europy nie tylko jako wspólnoty wiary chrześcijańskiej, ale także jako organizmu państwowego i kulturowego – podkreślił kard. Dziwisz. – Trzeba, aby świadomość tego duchowego bogactwa, które stawało się udziałem poszczególnych społeczeństw kontynentu europejskiego, pomogło trwać współczesnym pokoleniom we wzajemnym poszanowaniu słusznych praw każdego narodu, w trosce o wspólne dobro naszego kontynentu oraz przyszłość człowieka na ziemi.

Gdy mówił o wizji Europy w ujęciu Jana Pawła II, kard. Dziwisz przypomniał, że Papież „pragnął Europy, która – uświadomiwszy sobie na nowo swe chrześcijańskie podwaliny i swą tożsamość – będzie równocześnie gotowa ukształtować na ich mocy własną teraźniejszość i przyszłość. Duchowe przebudzenie Europy jest zadaniem Europejczyków, zaś posłannictwo chrześcijańskie Europy jest zadaniem chrześcijan”. W tym kontekście Europa potrzebuje Polski. Kościół w Europie potrzebuje świadectwa wiary Polaków.

Hierarcha mówił także o potrzebie solidarności i uwzględnianiu reguły dobra wspólnego. Przeciwstawił je lansowanym w niektórych środowiskach tezom o wyprowadzaniu Polski z Europy. – Dopóki na polskiej ziemi będzie trwał i rozwijał się Kościół katolicki, Polska będzie w Europie – podkreślił kard. Dziwisz. – Nie wyprowadzą Polski z Europy pragnienia kształtowania jej chrześcijańskiego oblicza i powrotu do tradycyjnych wartości ewangelicznych. Polskę z Europy chcieliby wyprowadzić nie chrześcijanie, ale ci, którzy usiłują oderwać Europę od jej chrześcijańskich korzeni, zrelatywizować prawdę, wprowadzić permisywizm moralny, rozmyć znaczenia słów i odpowiedzialność za nie, ośmieszać czyny ofiarne, kpić z polityki historycznej, usuwać religię ze szkół, kwestionować sens poświęcenia i miłości do własnej ojczyzny.

Święci Cyryl i Metody w naszej epoce

Bogato ilustrowany przeźroczami wykład pt. „Życie i dzieło ewangelizacyjne świętych Cyryla i Metodego – patronów Europy” wygłosił Viliam Judák – biskup diecezji Nitra na Słowacji. Słuchacze zostali zapoznani z sytuacją polityczną na ziemiach, do których dotarli święci Cyryl i Metody. Biskup przypomniał, że ślady tej misji znajdujemy w różnego rodzaju ikonografii i dziełach sztuki – m.in. Węgierska Akademia Nauk wzniosła pomnik świętym Cyrylowi i Metodemu. Postacie te są otoczone szacunkiem. W Nitrze i innych miastach co roku odbywają się uroczystości im poświęcone. Ich relikwie wędrowały po Słowacji.

Ojciec archimandryta Jan Sergiusz Gajek MIC, zwierzchnik Kościoła Katolickiego Obrządku Bizantyjsko-Białoruskiego, przedstawił wykład na temat „Encyklika «Slavorum Apostoli» św. Jana Pawła II jako bezcenny dar Papieża dla Kościoła powszechnego”. Encyklika była dla Kościoła powszechnego wielkim i żywym symbolem, znakiem i wskazaniem na aktualność dzieła świętych Cyryla i Metodego. Autor wykładu przypomniał, że ten papieski dokument poprzedził list apostolski Jana Pawła II „Egregiae virtutis”, napisany po ogłoszeniu świętych Cyryla i Metodego współpatronami Europy. Papieski list, w ówczesnej sytuacji Kościołów słowiańskich, żyjących w warunkach ustrojów komunistycznych, wzbudził radość i nadzieję, zapoczątkował dialog katolicko-prawosławny. Ogłoszona w 1985 r. encyklika „Slavorum Apostoli” uobecniała natomiast i uaktualniała wielką obecność w życiu Kościoła powszechnego ewangelizacyjnego dzieła świętych Cyryla i Metodego.

Ostatni z wykładów wygłosił dr Pavol Mačala. Przypomniał on aktualność przesłania świętych Cyryla i Metodego dla współczesnej Europy. Zauważył, że w ich przesłaniu znajdujemy odpowiedź na braki współczesnej Europy. Wśród tych braków wykładowca wymienił brak prawdy obiektywnej. Przypomniał, że św. Jan Paweł II wzywał, by w życiu i posłannictwie świętych Cyryla i Metodego odczytać te treści, które Mądrość Bożej Opatrzności wpisała tam jakby z myślą o naszej epoce. Św. Cyryl dla Słowian zestawił gramatykę, żeby „zrozumieli rzeczy Boskie i ludzkie i uczyli się, jak przez działanie stawać się na obraz i podobieństwo Stwórcy swego”.

Nowa ewangelizacja to nowy entuzjazm

Po zakończeniu wykładów w Kaplicy Cudownego Obrazu Matki Bożej chór księży greckokatolickich św. Jakuba z Preszowa na Słowacji odśpiewał Akatyst ku czci świętych Cyryla i Metodego. Modlitwie przewodniczył abp Ján Babjak SJ, metropolita Kościoła Greckokatolickiego Słowacji.

Sympozjum zakończyła Msza św., której przewodniczył kard. Stanisław Dziwisz, z homilią abp. Jana Graubnera – metropolity ołomunieckiego. Zgromadzonych przywitał ks. inf. Ireneusz Skubiś, który nawiązując do jednej z idei ruchu, którą jest ogłoszenie św. Jana Pawła II współpatronem Europy, powiedział: – Zapraszają nas dziś tu, na Jasną Górę, święci patronowie Europy: Benedykt, Cyryl i Metody, a także – jesteśmy o tym przekonani – Jan Paweł II. Chcemy uczcić świętych patronów u stóp Matki Bożej Częstochowskiej, Jasnogórskiej, którą widzimy jako Patronkę jedności Europy. Ks. Skubiś przypomniał apel Jana Pawła II zawarty w słowach: „Otwórzcie drzwi Chrystusowi!”. – Właśnie jesteśmy tutaj, u Matki Bożej Częstochowskiej, żeby przypomnieć Polsce, Europie i światu: „Otwórzcie drzwi Chrystusowi!”. Wszystkich serdecznie proszę o modlitwę za Europę, aby otworzyła drzwi Chrystusowi – zaapelował ks. Skubiś.

Istotne aspekty dotyczące sytuacji kontynentu europejskiego oraz nowej ewangelizacji podjął w homilii – wygłoszonej w języku polskim abp Graubner. – Europa jest dzisiaj w sytuacji, która jest trochę podobna do tej z czasów Cyryla i Metodego. W wielu miejscach wprawdzie stoją kościoły, ale Ewangelia jest już dla większości ludzi Europy obca, nie żyjemy według Ewangelii – powiedział. – Kaznodzieje mnożą wysiłki, ale wielka część słuchaczy ich nie rozumie, tak jakby mówili innym językiem. Wydaje się, że nadają na innej fali niż ta, którą odbiera świat. Europa koniecznie potrzebuje ewangelizacji, ale czym miałaby być ewangelizacja inna, nowa, aby przyniosła sukces? Wasz rodak – Ojciec Święty Jan Paweł II wzywał do nowej ewangelizacji od początku swej papieskiej służby. Jak rozumiał pojęcie nowej ewangelizacji? Musi ona być nowa swym entuzjazmem, a nastąpi to tylko wtedy, kiedy pogłębimy naszą więź z Bogiem i rozpalimy nowy ogień Ducha.

Abp Graubner przypomniał również, że miłości Bożej do ludzi nie można tylko głosić, trzeba ją nieść. Warunkami skutecznej ewangelizacji są nasza świętość oraz odważne działanie z tym, czego doświadczamy w tym spotkaniu z Bogiem, w tym, jak przeżywamy spotkanie z Nim i Jego słowem. Stary Kontynent, który potrzebuje nowej ewangelizacji, słusznie oczekuje pomocy ze strony wielkich katolickich narodów. Każdy chrześcijanin ma w dzisiejszych czasach obowiązek przynosić Boga tym, wśród których żyje.

Mszę św. zakończyło zawierzenie Europy i dzieła Ruchu „Europa Christi” Matce Bożej, którego dokonał ks. Ireneusz Skubiś.