Dorota Lipska: - Dotychczas wszystkie sprawy sądowe z terenu diecezji legnickiej toczyły się przed Metropolitalnym Sądem Duchownym we Wrocławiu, jako sądem pierwszej instancji. W tym roku, w 11. rocznicę erygowania diecezji legnickiej, bp Tadeusz Rybak powołał Sąd Duchowny Diecezji Legnickiej. Rozpocznie on swoją działalność 25 marca. Jakie były motywy tej decyzji?

Ks. dr Tadeusz Dąbski: - Zgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego biskup diecezjalny posiada pełnię władzy nad powierzoną sobie częścią Ludu Bożego, czyli posiada władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Władzę ustawodawczą wykonuje osobiście, wykonawczą realizuje przy pomocy wikariuszy generalnych i kurii biskupiej, zaś władzę sądowniczą przez ustanowiony sąd kościelny, mianując wikariusza sądowego, czyli oficjała oraz wszystkich innych pracowników sądu kościelnego.
W 1992 r., kiedy powstała nasza diecezja, z powodu niewystarczającej liczby osób spełniających wysokie wymagania, jakie stawia pracownikom sądu kościelnego Kodeks Prawa Kanonicznego, bp Tadeusz Rybak zwrócił się z prośbą do Stolicy Apostolskiej (a dokładnie do Najwyższego Trybunału Sygnatury Apostolskiej) o pozwolenie, aby w imieniu Biskupa Legnickiego władzę sądowniczą dla wiernych diecezji legnickiej sprawował Metropolitalny Sąd Duchowny we Wrocławiu. Stolica Apostolska udzieliła takiego pozwolenia na dziesięć lat. Jego ważność kończy się w tym roku. Te lata zostały wykorzystane przez Biskupa Legnickiego, aby zatroszczyć się o odpowiednie wykształcenie na studiach specjalistycznych osób, które spełniałyby stawiane prawem wymogi, a więc mogłyby pełnić funkcje w sądzie kościelnym. Kierując się troską o diecezję legnicką oraz posiadając zaplecze do zorganizowania sądu i pewne gwarancje, że władza sądownicza będzie wykonywana w sposób przewidziany przez prawo, Biskup Legnicki podjął w tym roku decyzję o erygowaniu Sądu Kościelnego Diecezji Legnickiej.

- Jakie są kompetencje sądu kościelnego?

- Sądownictwo kościelne ma swoją bardzo długą historię. Swoimi początkami sięga czasów apostolskich. Już św. Paweł zabraniał chrześcijanom szukania sprawiedliwości przed trybunałami pogańskimi, jako niewłaściwymi w odniesieniu do chrześcijan. Dzisiejsi chrześcijanie ze swobodą korzystają z prawa, aby w kwestiach doczesnych szukać sprawiedliwości i dochodzić swoich praw przed sądami świeckimi, ale w przypadku spraw duchowych jedynym kompetentnym trybunałem pozostaje trybunał kościelny.
Sąd kościelny zajmuje się osądzeniem spraw dotyczących rzeczy duchowych lub złączonych ze sprawami duchowymi. Rzeczy duchowe są to sprawy, które dotyczą wiary i moralności chrześcijańskiej, instytucji prawa Bożego, misji Kościoła i jego funkcjonowania oraz obowiązków i praw wiernych wynikających z przyjęcia chrztu świętego.

- Jakiego rodzaju sprawy są rozpatrywane przez sąd kościelny?

- Sąd kościelny rozpatruje sprawy sporne i karne, stoi na straży praw zarówno osób fizycznych, jak i prawnych. Każdy ochrzczony czy osoba prawna może w postępowaniu przed sądem kościelnym dochodzić należnych jej praw lub ich bronić, gdy ktoś poddaje je w wątpliwość. Sąd kościelny ustala sporne fakty prawne, np. nieważność małżeństwa, święceń, profesji zakonnej, śmierci współmałżonka itp. Rozpatruje również sprawy karne wynikające z przekroczenia ustaw kościelnych w celu ustalenia winy i wymierzenia lub stwierdzenia kar kościelnych, przewidzianych lub nałożonych prawem za konkretne przestępstwa.

- Ilu pracowników liczy sąd kościelny?

- Na pytanie o liczbę pracowników sądu, nie można dać jednej odpowiedzi. Wspomniałem już wcześniej, że władza sądownicza we wspólnocie Kościoła spoczywa w ręku biskupa diecezjalnego, posiada on zwyczajną i własną władzę sądowniczą, którą może wykonywać osobiście lub przez innych. Jeżeli biskup diecezjalny wykonuje władzę sądowniczą przez innych, jest obowiązany ustanowić wikariusza sądowego, czyli oficjała, który wykonuje tę władzę w jego zastępstwie.
Skład sądu i liczba sędziów zależy od rodzaju spraw. Niektóre sprawy trafiające do sądu kościelnego mogą być rozstrzygane przez trybunał jednego sędziego.
Jednak większość spraw, które trafiają do sądów kościelnych, dotyczy prawa małżeńskiego, a te Kodeks Prawa Kanonicznego rezerwuje do rozstrzygnięcia trybunałowi kolegialnemu trzech sędziów. Jednak przy większej liczbie spraw trzech sędziów to zbyt mało, dlatego też w skład sądów kościelnych wchodzi na ogół kilku sędziów, którzy wyznaczani są do kolejnych spraw tzw. turnusami. Oprócz sędziów kościelnych w sądowym procesie kanonicznym występują w zależności od rodzaju sprawy: obrońca węzła małżeńskiego, rzecznik sprawiedliwości oraz notariusz. Rzecznik sprawiedliwości zostaje powołany, aby bronić zasad sprawiedliwości we wspólnocie Kościoła. Zadaniem obrońcy węzła małżeńskiego jest przedstawienie argumentów przemawiających za utrzymaniem węzła, czyli przeciwko nieważności. Zaś notariusz swoimi podpisem uwiarygodnia ważność dokumentów.

- Kto może zwracać się do sądu kościelnego o pomoc?

- Kodeks Prawa Kanonicznego w II księdze zatytułowanej "Lud Boży", w rozdziale "Obowiązki i prawa wszystkich wiernych" mówi, że "wiernym przysługuje legalne dochodzenie i obrona przysługujących im w Kościele uprawnień, na właściwym forum kościelnym według przepisów prawa". Zatem do sądu kościelnego może zwrócić się i prosić o rozpatrzenie jego sprawy każdy wierny.