Akcja Katolicka jest stowarzyszeniem powołanym przez papieża Piusa XI w 1928 r., choć jako nazwa pojawia się już wcześniej w motu proprio Piusa X z 1903 r., który określił charyzmat stowarzyszenia i zasady organizacyjne. Jednak formalnie do życia powołał Akcję Katolicką Pius XI, przedstawiając główne założenia stowarzyszenia w encyklice „Ubi arcano” w 1922 r. W encyklice „Divini Redemptoris” Pius XI wyznaczył zadania Akcji Katolickiej na rzecz budowania państwa sprawiedliwości społecznej, opartej na nauczaniu Kościoła. Od tego czasu Akcja Katolicka rozwijała się jako stowarzyszenie katolików świeckich w oparciu o struktury Kościoła i w ścisłej współpracy z hierarchią kościelną.

Polskie początki Akcji Katolickiej

W Polsce przedwojennej stowarzyszenie zawiązało się w 1930 r. Była to organizacja centralistyczna, opierająca się na jednolitym dla całego kraju statucie. W ciągu niespełna 10 lat swej działalności stała się silnym ruchem skupiającym zarówno elity inteligencji katolickiej, jak i licznych przedstawicieli środowisk rzemieślniczych i chłopskich. Tuż przed wybuchem II wojny światowej Akcja Katolicka liczyła ok. 750 tys. członków, a samo stowarzyszenie zajęło znaczące miejsce w życiu społecznym ówczesnej Polski. W budowaniu struktur przyjęto model włoski stowarzyszenia, oparty na czterech stanach: mężczyźni, kobiety, młodzież męska, młodzież żeńska. Stowarzyszenie wydawało swoje czasopismo pod nazwą „Ruch Katolicki”. Na patrona Akcji Katolickiej w Polsce wybrany został św. Wojciech, jako święto patronalne wyznaczono uroczystość Chrystusa Króla.

Pierwsze struktury nowego stowarzyszenia zaczęły powstawać w trzy lata po historycznym spotkaniu polskich biskupów z Janem Pawłem II. W 1996 r. w całej Polsce, z różną intensywnością, zaczęły powstawać diecezjalne instytuty i parafialne oddziały Akcji Katolickiej. Ukoronowaniem podjętych działań były wybory statutowych władz krajowych stowarzyszenia przeprowadzone w Częstochowie podczas spotkania delegatów instytutów diecezjalnych w dniach 20-21 listopada 1998 r., w wigilię święta Chrystusa Króla Wszechświata. Delegaci wybrali dziewięcioosobowy zarząd oraz trzech kandydatów na prezesa stowarzyszenia. Po tygodniu prymas Polski kard. Józef Glemp desygnował do tej funkcji Halinę Szydełko z diecezji rzeszowskiej.

W ten sposób, zgodnie z życzeniem bp. Piotra Jareckiego, krajowego Asystenta Kościelnego Akcji Katolickiej, pod którego duszpasterską opieką stowarzyszenie kształtowało swoją osobowość od czasu reaktywowania, „świeccy przejęli ciężar obowiązków związanych z organizowaniem i działalnością stowarzyszenia”.

Wezwanie Jana Pawła II do reaktywowania Akcji Katolickiej w Polsce

W 1993 r. Ojciec Święty Jan Paweł II podczas wizyty biskupów polskich „ad limina Apostolorum”, zwracając uwagę na nowy etap w historii Polski i Kościoła po upadku systemu komunistycznego, wyraził wolę reaktywowania w kraju struktur Akcji Katolickiej. „Niezastąpionym środkiem formacji apostolskiej świeckich są organizacje, stowarzyszenia i ruchy katolickie. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje Akcja Katolicka, która kiedyś w Polsce żyła i przyniosła tyle wspaniałych owoców. Trzeba więc, aby na nowo odżyła. Bez niej bowiem infrastruktura zrzeszeń katolickich w Polsce byłaby niepełna” – powiedział Ojciec Święty.

Akcja Katolicka jest narzędziem nowej ewangelizacji, szkołą miłości, jedności, siły i pokory. Uczymy się podobnie myśleć i wspólnie działać, pamiętając słowa Chrystusa: „Gdzie dwóch lub trzech gromadzi się w imię moje, tam Ja jestem pośród nich” (por. Mt 18, 20).

Czym jest Akcja Katolicka

Dokumenty Soboru Watykańskiego II określają ją jako „współpracę świeckich w apostolstwie hierarchicznym” (DA 20). Chodzi tu o szczególnie ścisłą jedność działania świeckich oraz kapłanów i biskupów, która wypływała z natury Kościoła. Trzeba jednak wyraźnie stwierdzić, że apostolat Akcji Katolickiej zawsze pozostaje domeną świeckich. Zarówno bowiem biskupi, jak i świeccy mają obowiązek wspólnie wsłuchiwać się w to, „co mówi Duch do Kościołów” (Ap 2, 7).

Jednym z elementów istotnych dla Akcji Katolickiej jest jej inspiracja duchowo-religijna i moralna.

„Żyjemy w świecie, w którym powab zaangażowania w sprawy doczesne jest bardzo silny i nęcący, ale tylko ludzie o rzetelnej, głębokiej formacji moralnej, duchowej i intelektualnej zdolni będą dokonywać koniecznych reform i przemian tak bardzo potrzebnych dzisiejszym czasom i ludziom” (Paweł VI).

Akcja Katolicka nie jest powołana po to, aby stać się partią polityczną. Chociaż katolicy jako obywatele mają prawo i obowiązek łączyć się w różnych stowarzyszeniach politycznych, to cel Akcji Katolickiej jest celem Kościoła, gdyż świeccy starają się „w łączności z biskupem i z kapłanami, służyć wiernie i aktywnie (...) rozwojowi całej chrześcijańskiej wspólnoty (...) i ożywianiu duchem Ewangelii wszystkich dziedzin życia” (Jan Paweł II, „Christifideles laici”, 31).

Akcja Katolicka nie zastrzega sobie monopolu apostolstwa świeckich i nie ma zamiaru kierować innymi stowarzyszeniami czy ruchami katolickimi, z którymi powinna współpracować.

Podstawą teologiczną i motywem do działania katolików w świecie są przyjęty chrzest, bierzmowanie i Eucharystia – sakramenty życia chrześcijańskiego, które wyposażają ochrzczonego w mandat odpowiedzialności za wiarę i nakładają obowiązek jej głoszenia oraz obrony.

Chociaż chrześcijanin nie potrzebuje dodatkowego upoważnienia, aby mógł wiarę głosić, to jednak włączenie się w Akcję Katolicką stwarza kolejną okazję do odkrycia wspólnej odpowiedzialności za Kościół i pomoże w przełamaniu anonimowości wiary poprzez włączenie się w zorganizowany apostolat. Chodzi tu niejako o odważne otwarcie drzwi i wyjście z Wieczernika Kościoła w świat.

Za stroną internetową Akcji Katolickiej: www.ak.org.pl