Papież dobroci

Kilka miesięcy temu przeżywaliśmy w Kościele dwie ważne daty związane z błogosławionym papieżem Janem XXIII. Najpierw była to 50. rocznica wydania encykliki „Pacem in terris” (11 kwietnia 1963 r.), a następnie 50. rocznica śmierci (3 czerwca 1963 r.). Do tych dwóch ważnych rocznic dołącza się niedawna decyzja papieża Franciszka o kanonizacji Jana XXIII, która odbędzie się 27 kwietnia 2014 r. Napisano już wiele artykułów i książek na temat osoby, życia i pontyfikatu Jana XXIII. Jednak osobowość tego papieża ciągle fascynuje i interesuje współczesnych ludzi. Nowe światło na temat jego życia można znaleźć w obszernym wywiadzie udzielonym przez abp. Lorisa Capovillę radiotelewizji szwajcarskiej z okazji 50. rocznicy śmierci Jana XXIII. Abp Capovilla, liczący dziś 98 lat, był sekretarzem papieskim i jego najbliższym współpracownikiem. Obecnie mieszka w Sotto il Monte, w miejscu urodzenia Jana XXIII. Jego najnowsze świadectwo pozwala nam lepiej poznać Papieża dobroci i odpowiedzieć na pytanie: Kim był Jan XXIII?

Proboszcz świata

Reklama

Pierwsze pytanie w wywiadzie brzmiało: Dlaczego Jana XXIII nazywano papieżem dobroci? Abp Capovilla odpowiedział, że tak zaczęto go nazywać pod koniec jego życia, i to nie tylko w Rzymie czy we Włoszech, ale i na całym świecie. Jan XXIII był zresztą także papieżem wiary, nadziei, miłości, cierpienia i służby. Ten tytuł zrodził się w Rzymie, w parafii św. Tarsycjusza. Ojciec Święty udał się tam z wizytą duszpasterską 7 kwietnia 1963 r.
Wcześniej przyszedł do proboszcza pewien parafianin z konkretną propozycją. „Papież do nas przyjeżdża, a cała nasza dzielnica oblepiona jest afiszami i transparentami różnych partii politycznych (co wiązało się z wyborami). Należy ściągnąć te wszystkie reklamy i hasła wyborcze oraz oczyścić dzielnicę. Na ich miejsce należy umieścić jedno hasło i napis: «Niech żyje dobry papież»”. Przedstawiciele wszystkich partii wyrazili zgodę na tę propozycję i oczyścili dzielnicę z transparentów. Gdy papież przyjechał do tej parafii, na głównym placu był tylko jeden wielki napis: „Viva il papa buono”. Jan XXIII uważał się za proboszcza i duszpasterza całego Kościoła. Odwiedzał nie tylko parafie, ale także szpitale i więzienia. Był podziwiany za to, że umiał nawiązywać serdeczny i spontaniczny kontakt z ludźmi. Jego postawa promieniowała radością i pokojem.
We wspomnianym wywiadzie padło też pytanie o duchowe dziedzictwo papieża, bazujące na pokorze, prostocie i dialogu. Czy zostało ono przyjęte i jest nadal rozwijane? Sędziwy arcybiskup odpowiedział, że to dziedzictwo, mimo słabości, było rozwijane i kontynuowane. Widać to zwłaszcza u papieża Franciszka, w jego postawie wielkiej prostoty. Podjął on temat miłosierdzia w swoim nauczaniu. Człowiek może oddalić się od Chrystusa, natomiast Chrystus nigdy nie oddala się od nas i nie potępia nas. Przelał on na krzyżu swoją krew, aby nas zbawić. Pragnie, abyśmy Go naśladowali w tej postawie wobec ludzi, abyśmy ich szukali i pragnęli dla nich dobra.
Jan XXIII bardzo cenił francuskiego pisarza Georges’a Bernanosa, zwłaszcza jego książkę „Pamiętniki wiejskiego proboszcza”. Bernanos stawia w niej pytanie: Kto jest prawdziwym bohaterem i kto jest świętym człowiekiem? Według niego, jest nim ten człowiek, który nigdy nie przestał być dzieckiem i nie wyszedł z dziecięctwa. Tylko bowiem dzieci potrafią być spontaniczne i działać spontanicznie. Dziecięctwo jest stopniowym dojrzewaniem do swego powołania i misji. „Papież Jan XXIII był wiecznym dzieckiem. Mówię o tym zwłaszcza na spotkaniach z dziećmi. Gdy umierał, miał 81 lat. Jego uśmiech nie był podobny do uśmiechu ludzi znanych z telewizji, nie był udawany i zwodniczy. Jego uśmiech był pełen dobroci. Na jego ustach było widoczne serce. Uśmiech był widoczny na jego twarzy nawet po śmierci. Powiedział kiedyś: «Ciało ludzkie może się zestarzeć, ale nie oczy i uśmiech. Uśmiech to słońce, które wschodzi na ustach»”.
„Gdy rozmawiałem z nim kilka dni przed śmiercią – wyznał arcybiskup – mówiłem, że ja też szybko pójdę za nim. Odpowiedział mi z uśmiechem: «Nie, Loris, ty będziesz miał długie życie, bo powinieneś pracować. Pamiętaj! Będziesz się spotykał z młodzieżą, seminarzystami. Powiedz im, że stary papież, przygotowując się do wieczności, na sąd Boży, był spokojny i szczęśliwy, ponieważ zachował piękno i czystość szaty chrzcielnej otrzymanej na chrzcie świętym». Kilka godzin przed śmiercią żegnał się ze swymi najbliższymi współpracownikami. Każdy z nich powiedział mu kilka słów pożegnania i podziękowania. Gdy wszyscy wtedy płakali, ja z uśmiechem powiedziałem: «Ojcze Święty, jestem biednym księdzem. Ty zasługiwałeś, aby mieć przy sobie kogoś lepszego, lecz starałem się służyć Ci z całym oddaniem. Proszę o przebaczenie, że niekiedy nie spełniłem Twoich oczekiwań i pragnień». Położyłem moje ręce na jego rękach. On wziął je w swoje i powiedział: «Loris, zostawmy teraz te przeprosiny. Słuchaj, proszę… Ja znosiłem twoje braki, ty znosiłeś moje. Wiesz, co było najważniejsze? Że nie zatrzymywaliśmy kamieni, które były na nas rzucane, ale je odrzucaliśmy, milczeliśmy, cierpieliśmy, modliliśmy się, działaliśmy, kochaliśmy i przebaczaliśmy». Oto wielkie słowa, ostatnie słowa, które złożył do mojej duszy, które wlały nadzieję w moje serce. Gdy umierał, 3 czerwca 1963 r., Plac św. Piotra był wypełniony ludźmi, którzy trwali na modlitwie dzień i noc, mimo że padał deszcz. Pytałem Jana XXIII kilka chwil przed śmiercią, jak się czuje. Odpowiedział mi: «Jestem w rękach Boga». «Ojcze Święty, gdybyś teraz zobaczył plac pełen ludzi, którzy się modlą». Spojrzał na mnie i wyszeptał: «To naturalne, bo papież umiera. Ja ich kocham, oni mnie kochają»”.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Duch jest młody

Papież Franciszek często porównywany jest do Jana XXIII. Były osobisty sekretarz Jana XXIII dostrzega wiele cech wspólnych między nimi. Wielokrotnie dał też do zrozumienia, że bardzo ceni swego poprzednika. Najlepiej świadczy o tym fakt, że zdecydował o jego kanonizacji, chociaż nie stwierdzono drugiego cudu za wstawiennictwem bł. Jana XXIII. To, co łączy obu papieży, to m.in. „mentalność proboszcza”, charakteryzująca się prostotą i bezpośredniością w kontaktach z ludźmi. Papież Franciszek nie może żyć bez tego typu kontaktów. Tak było w Buenos Aires i tak jest teraz w Rzymie. Dla papieża Franciszka bycie z ludźmi to nie tylko styl życia, ale przede wszystkim metoda duszpasterska. Również Jan XXIII nie zawsze respektował sztywne reguły watykańskiego bezpieczeństwa. Trudno mu było pogodzić się z rolą „więźnia” w Pałacu Apostolskim, dlatego często wychodził po kryjomu na przechadzki ulicami Rzymu.

Telefon papieża Franciszka do sekretarza papieża Jana XXIII

Gdy 1 kwietnia br. ok. godz. 18 abp Capovilla odebrał telefon, usłyszał głos: „Halo, arcybiskup Capovilla? Mówi papież Franciszek”, na chwilę zaniemówił z wrażenia. Okazało się, że Papież chciał osobiście podziękować za folder autorstwa arcybiskupa, zapowiadający dwie rocznice związane z Janem XXIII. Było w tym folderze napisane:
„Z papieżem Franciszkiem świętujemy 50. rocznicę encykliki «Pacem in terris», 11 kwietnia 2013 r., i odejścia Jana XXIII 3 czerwca 2013 r.”. Jest tam także cytat z Apokalipsy: „Pierwsze rzeczy przeminęły. Oto czynię wszystko nowe”. „«Dziękuję, że mnie zaprosiłeś na te uroczystości». Papież powiedział do mnie: «Każde słowo, które tam napisałeś, jest jak homilia»”. A gdy sędziwy hierarcha podziękował i dodał: „Jestem stary…”, Franciszek odparł: „Słyszę po głosie, że duch jest młody, i to się liczy”. A na koniec dodał: „Gdy modlisz się do Jana XXIII, proś także za mnie, abym stał się lepszy”.
Gdy w Watykanie odbywały się uroczystości związane z 50. rocznicą śmierci, z pielgrzymami przybyłymi z diecezji Bergamo spotkał się papież Franciszek, który modlił się przed relikwiami bł. Jana XXIII, wystawionymi w Bazylice Watykańskiej. Następnie w wygłoszonym przemówieniu powiedział: „Papież Jan przekazywał pokój, ponieważ miał duszę głęboko pokojową. Pokój, jaki przekazywał, był naturalny, pogodny, serdeczny. To pokój, który wraz z jego wyborem ukazany został światu i nazwano go dobrocią”.

Filary pokoju

„Pokój na ziemi, którego wszyscy ludzie wszystkich czasów tak żarliwie pragnęli, nie może być budowany i utrwalany inaczej, jak tylko przez wierne zachowywanie porządku ustanowionego przez Boga”. Te pierwsze słowa encykliki „Pacem in terris” papieża Jana XXIII mają ogromne i ciągle aktualne znaczenie. Bł. papież Jan XXIII przypomina dzisiejszemu światu, że warunkiem pokoju jest przede wszystkim ład w sercu człowieka, a także w rzeczywistości życia społecznego. Aby zaistniał pokój, należy go budować na czterech filarach: prawdzie, sprawiedliwości, miłości i wolności. Budowanie prawdziwego pokoju opiera się na poszanowaniu godności człowieka, jego praw, ale także na wypełnianiu przez niego samego obowiązków. To przesłanie moralne ma także swoje znaczenie dzisiaj. Stanowi ciągłe zobowiązanie w epoce integracji europejskiej i globalizacji. Te wskazania odgrywają ważną rolę wobec ciągłych zagrożeń pokoju, w budowaniu trwałego pokoju i ładu światowego. Dziedzictwo tej encykliki ciągle czeka na ponowne jej przyjęcie i odczytanie.
George Weigel twierdzi, że chociaż mija już 50 lat od ogłoszenia tej encykliki, to pytania tam zawarte nie tracą nic ze swej aktualności. Trwałym jej osiągnięciem był uniwersalny rezonans we wszystkich środowiskach i państwach. Potwierdziło to, że papiestwo końca XX wieku jest jedynym głosem autorytetu moralnego wśród podzielonych i skłóconych mieszkańców świata. Autorytet ten jest nadal podtrzymywany w XXI wieku przez następców Jana XXIII, chociażby dzięki przemówieniom Jana Pawła II na forum ONZ czy wystąpieniu Benedykta XVI w Ratyzbonie, Paryżu czy Berlinie. Papież Franciszek przejął ten autorytet, gdy zaraz po wyborze na Urząd Piotrowy przemówił do dyplomatów przy Stolicy Apostolskiej. Przypomniał zgromadzonym przedstawicielom doczesnej władzy, że nie może być pokoju bez odniesienia do prawd moralnych zakorzenionych w świecie i w nas, prawd, które są dostępne dla każdego przy użyciu rozumu. Drugim trwałym efektem „Pacem in terris” było wybrzmienie głosu Kościoła katolickiego we współczesnej debacie nad prawami człowieka. Dokument ustawił Kościół w jednej linii z tymi działaczami na rzecz praw człowieka, którzy odegrali kluczową rolę w zburzeniu muru berlińskiego i zakończyli komunistyczną tyranię w Europie. Ta historyczna przemiana uczyniła „pokój na ziemi” bardziej rzeczywistym i przyczyniła się także do rozbrojenia. W oparciu także o tę encyklikę Jan Paweł II mógł upominać się o prawa człowieka we wszystkich systemach politycznych. Czy zasady moralne tam zawarte nie mogłyby być zaczynem w porządkowaniu współczesnego świata i budowania w nim pokoju i braterstwa?
Z okazji zbliżającej się kanonizacji bł. Jana XXIII warto jeszcze przypomnieć słowa bł. Jana Pawła II wypowiedziane podczas beatyfikacji: „Kontemplujemy Jana XXIII w chwale błogosławionych, który zadziwił świat swoją bezpośredniością i przystępnością, wyrażającą szczególną dobroć serca”. Z tymi słowami bł. Jana Pawła II oczekujmy na kanonizację bł. Jana XXIII.

"Franciszek – papież niewygodny?" – pod takim tytułem na Papieskim Wydziale Teologicznym Collegium Bobolanum w Warszawie odbywa się sympozjum naukowe. Zdaniem nuncjusza apostolskiego w Polsce, Franciszek to „papież poza tradycyjnymi schematami”. Jego oryginalność polega na autentyczności, co nie przeszkadza mu być autorytetem, to człowiek rozeznawania – mówił abp Celestino Migliore. W części przedpołudniowej sympozjum zabrali głos teologowie. O tym, co nowego wnosi papież Franciszek w życie Kościoła mówił najpierw dyplomata papieski abp Migliore. Ta nowość to – według niego – komunikacyjny język, swoisty antyklerykalizm, braterstwo – jako wzrastanie w miłości bliźniego i nowy styl rządzenia. - Zaskoczył nas językiem i gestami. Swój program „jakże bardzo chciałbym Kościoła ubogiego dla ubogich” wyraża przede wszystkim w codziennych homiliach, przez gesty i osobisty przykład – mówił prelegent. Papież Franciszek wzywa do osobistego nawrócenia, czyni to w sposób bezpośredni, czasem bardzo surowy, nikogo nie oszczędzając np. gdy mówi o konsumpcyjnym stylu życia biskupów czy kapłanów, albo o karierowiczostwie, szukaniu wygodnego życia czy despotyzmie w sprawowaniu władzy przez niektórych. Przez jasne postawienie problemu papież wywołuje zakłopotanie u tych, którzy go słuchają i biorą do siebie jego słowa – zauważył abp Migliore. Jego zdaniem, swoim zachowaniem i słowami papież Franciszek komunikuje „równowagę między poprawnością nauczania a poprawnością postępowania, między doktryną a świadectwem i misyjnością Kościoła”. Jest blisko tego, kto jest słaby, ludzie znajdujący się w trudnościach czują się przez niego akceptowani. Papież proponuje też wspólną drogę braterstwa. – To nie jest nowa kategoria, ale Franciszek nadaje jej swoją siłę i spontaniczność – dodał. Abp Migliore zwrócił uwagę, iż nowe jest także postrzeganie świata przez papieża Franciszka i jak stwierdził, „powoli rozszerza się ono na cały Kościół”. – Jest to wizja daleka od mentalności oblężonej twierdzy, która wszędzie widzi jedynie wrogów, ataki, prześladowanie Kościoła i mówi o tym bezustannie. Papież otwiera na oścież drzwi i okna, jakby chciał przewietrzyć ten klimat, który wokół nas się tworzy, który czyni z nas ofiary i nie pozwala zobaczyć prawdy, który blokuje spojrzenie samokrytyczne, uznanie naszej odpowiedzialności i naszych ograniczeń, zrzucając wszystko na karb wrogości – podkreślił nuncjusz apostolski w Polsce. Wskazując na nowy styl rządzenia papieża Franciszka abp Migliore powiedział, że ma on „charyzmat bezpośredniości, naturalności, które wydają się niezbędną cechą współczesnego lidera”. – Pochodzenie z „końca świata”, pozostawanie poza strukturami kurii rzymskiej, nietolerowanie kościelnego tryumfalizmu, bezpośredni i prosty charakter, rzeczowy i skromny styl życia, bardziej duszpasterska niż doktrynalna wizja posługi papieskiej to cechy Bergoglio. A jego sekretem jest bezpośredniość w kontakcie z każdym z rozmówców i rzadka zdolność dostosowania się do innych, przy zachowaniu wierności sobie samemu – wyliczał nuncjusz apostolski. Zdaniem abp. Migliore, ważnym wyróżnikiem stylu rządzenia papieża Franciszka jest rozeznawanie. To cecha charakterystyczna dla duchowości ignacjańskiej - mówił. – Rozeznanie zawsze dokonuje się w obecności Boga, patrząc na znaki i wsłuchując się w wydarzenia, słuchając ludzi, zwłaszcza ubogich. Rozeznawanie jest związane z codziennym życiem. Używanie skromnego samochodu ma swoje źródło w rozeznaniu duchowym, które odpowiada na wymagania docierające ze strony ludzi i z odczytywania znaków czasu. Rozeznanie w Panu prowadzi mnie w moim sposobie rządzenia – przytaczał słowa Franciszka abp Migliore. Dodał, że rządy papieża Franciszka cechuje też kolegialność. Aby synody były przestrzenią prawdziwej i aktywnej konsultacji, należy je uczynić mniej sztywnymi w formie. Chcę konsultacji rzeczywistych a nie formalnych – mówił w wywiadzie dla Antonio Spadaro SJ papież. Abp Migliore nawiązując do artykułu z „Washington Post” sprzed dwóch miesięcy pt. „Czy papież Franciszek stał się idolem dla świata? odpowiedział, podobnie jak wydawca, że nie. – Papież Franciszek nie zatrzymuje uwagi na sobie, ale kieruje ją zawsze na Jezusa Chrystusa. Mówi: chcecie być tacy, jak ja? Ja staram się być na wzór Chrystusa więc na niego patrzcie – podkreślił dyplomata papieski. Temat obrazu Boga w nauczaniu papieża Franciszka omówił podczas sympozjum jezuita ks. dr Dariusz Kowalczyk, teolog i publicysta. Zwrócił uwagę, że papież Franciszek nigdy nie był teologiem akademickim, ale jego myślenie bardziej odpowiada jednej z definicji teologii, według której jest ona krytyczną refleksją nad przepowiadaniem, by potem powrócić do niego. - Jego teologia jest przede wszystkim duszpasterska a jej oryginalność wynika z osobowości i życiowych doświadczeń Franciszka – mówił prelegent z Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego w Rzymie. Ks. dr Kowalczyk SJ wyliczył pięć charakterystycznych dla Franciszka i często przywoływanych przez niego przymiotów Boga. Papież często mówi o Bogu, który jest ‘Bogiem z nami’, ale jest to też ‘Bóg ubogich’, ‘Bóg żyjący – Ojciec, Syn i Duch Święty’. Największym atrybutem Boga jest miłosierdzie cierpliwe oraz to, że Bóg jest zawsze pierwszy, wyprzedza – jest zawsze tajemnicą i wciąż nowością – wskazywał jezuita. Jego zdaniem, obraz Boga, który wyłania się z nauczania papieża Franciszka, jest mocno zakorzeniony w Biblii oraz jest „Bogiem z nami i dla nas”. Z kolei ks. prof. Krzysztof Pawlina, rektor PWT św. Jana Chrzciciela w Warszawie przeanalizował wizję Kościoła papieża Franciszka. Zwrócił uwagę, że papież nie zajmuje się eklezjologią (nauką o Kościele) teoretyczną, ale stara się urzeczywistniać Kościół. Zdaniem ks. prof. Pawliny u papieża Franciszka dominują trzy obrazy Kościoła. – Obrazu Kościoła niczym kobiety pochylonej, o której pisze w Ewangelii św. Łukasz papież używa, gdy wskazuje stan choroby Kościoła skoncentrowanego na sobie. Obrazu uczniów idących do Emaus – gdy wskazuje na Kościół, który traci nadzieję. Natomiast obrazu miłosiernego Samarytanina, by wskazać Kościół, który pochyla się nad człowiekiem – mówił prelegent. Przytoczył też papieską wypowiedź, że „stokroć razy woli Kościół po wypadku niż chory”. Nowe spojrzenie Franciszka na Kościół polega na tym, że wskazuje, iż zadaniem Kościoła jest „wyjść ku”, wyjść na peryferie – mówił ks. prof. Pawlina. O ile Jan Paweł II nawoływał, by „otworzyć drzwi Chrystusowi”, by zaprosić innych do Kościoła, Franciszek również otwiera drzwi Kościoła, ale po to, by wyjść na peryferie. Istotną dla papieża Franciszka kategorią jest też bliskość. Doświadczenie bliskości – w drodze – jest wręcz warunkiem ewangelizacji. Bliskość jest konieczna, by możliwe było później uczestnictwo i przynależność do Kościoła – mówił ks. Pawlina. Wykładom i dyskusjom podczas sympozjum przysłuchiwali się studenci i wykładowcy PWT Collegium Bobolanum w Warszawie oraz siostry zakonne.